Αγιονέρι Αγίου Αθανασίου

Κάτω από την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, σε ένα κατάφυτο μέρος, βρίσκεται το Αγιονέρι, το αγίασμα του Αγίου Αθανασίου. Το νερό που αναβλύζει από την πηγή θεωρείται ότι έχει θαυματουργικές ιδιότητες και συλλέγεται από τους κατοίκους, ως ευλογία.

Σε δένδρα στο Αγιονέρι κρεμούσαν κορδέλες ή κλωστές κάνοντας ευχές, όπως μας πληροφόρησε η Ευδοξία Μαργαρίτη, μια παλαιά συνήθεια, που απαντάται στον ελλαδικό χώρο, στην Κύπρο και παλαιότερα και στην Μικρά Ασία.

Σύμφωνα με την προφορική μαρτυρία της Καλλιόπης Συροπούλου, γιαγιάς του ιερέα Διονυσίου Συρόπουλου, σε σπηλιά κοντά στο Αγιονέρι είχε μείνει ο Άγιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης, στον δρόμο προς τα Μετέωρα, όταν πέρασε από την περιοχή μας, πληροφορία που σαν παιδί άκουγε από τους γηραιότερους.

Προσκυνητάρι στην Δερματά

Περίπου δύο χιλιόμετρα βορείως του οικισμού, μεταξύ Ριζωμάτων και Σφηκιάς, βρίσκεται η περιοχή της Δερματά. Το σπήλαιο, ο καταρράκτης οι βάθρες και το κατάφυτο τοπίο είναι αυτά που χαρακτηρίζουν την περιοχή. Το όνομα παραπέμπει σε πιθανή επεξεργασία δερμάτων, ενώ κοντά στην σπηλιά υπάρχουν και τα απομεινάρια παλιού νερόμυλου για την άλεση σιτηρών. Μέσα στο σπήλαιο διακρίνονται δύο μικρά εκκλησάκια/προσκυνητάρια, ένα λίθινο, μάλλον το παλαιότερο, και ένα σιδερένιο. Κατά μία εκδοχή, είναι αφιερωμένα στην Αγία Κόρη, με το προσκύνημα, της οποίας στον Όλυμπο, οι κάτοικοι των Ριζωμάτων είχαν στενή σχέση. Και η περιοχή εδώ ονομαζόταν «παληκκλήσι», υποδηλώνοντας παλαιότερο χώρο λατρείας.

Στον κορμό του δένδρου, δίπλα από τα μικρά εκκλησάκια, υπάρχει η συνήθεια να δένουν οι προσκυνητές κλωστή ή κάποιο κομμάτι ύφασμα, για την ίαση ασθενειών ή για την προστασία από αυτές, όπως και σε άλλα μέρη. Χαρακτηριστικό είναι άλλωστε το ρητό/προτροπή, που σχετίζεται με την συνήθεια «Άμα πάς στ' Διρματά στου παληκκλήσι, λάδι, φιτίλια κι πανί για του δέντρου μην αστουχήεις (=ξεχάσεις)», πληροφορία, η οποία διασώθηκε από την Χριστίνα Δόμανου.

Σημεία διδασκαλίας Αγίου Κοσμά του Αιτωλού

Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός πέρασε από τα Ριζώματα, και ευρύτερα από τα Πιέρια, για πρώτη φορά πιθανόν περί τα 1775. Η ανάμνησή του στα μέρη μας είναι ιδιαιτέρως ζωντανή και τις διδαχές του ανέφεραν οι γηραιότεροι σε όλους μας, μέχρι τις μέρες μας. Το πρώτο σημείο, στο οποίο δίδαξε στο χωριό ήταν στο προαύλιο του ναού του Αγίου Αθανασίου, κάτω από μια βελανιδιά, η οποία σωζόταν μέχρι το 2014, οπότε και κόπηκε, καθώς είχε ξεραθεί και ήταν επικίνδυνη για την ασφάλεια των ενοριτών.

Το δεύτερο σημείο, όπου δίδαξε, ήταν στο κέντρο του χωριού, στο «μ'σοχώρ'» (=μεσόχώρι), κοντά στο τωρινό ΚΕΠ. Εκεί υπήρχε μια βρύση που έφερνε νερό από την θέση Παλιοπλάτανος και εκεί δίδαξε.

Από τις διδαχές του διατηρήθηκαν στην συλλογική μνήμη αρκετές.

«Θα βλέπετε τους πεθαμένους σε ένα κουτί. Θα στίψουν τα πηγάδια. Εξήντα άλογα θα είναι δεμένα σε έναν στύλο» (Μαρτυρία Ιωάννη Μανωλόπουλου).

«Από εκεί (δείχνοντας απέναντι το Βέρμιο, την σημερινή Εγνατία Οδό, που δεν υπήρχε τότε) θα περνάει ο στρατός για την Πόλη. Τα χωριά που βρίσκονται στην ποδιά του Ολύμπου δεν θα πάθουν κακό και θα σωθούν. Να έχετε κρεμασμένο ένα σακουλάκι στάρι στην πόρτα. Όταν ξεκινήσει το κακό και φύγετε γρήγορα, να χτυπήσετε στο σακουλάκι και να το πάρετε μαζί σας. Ένα σακουλάκι στάρι, πολύ κόσμο θα σώσει» (Μαρτυρία Σοφίας Βουβουλή).

Βιβλιογραφία:

Βλαχόπουλος Χρήστος, Βιβλίον ιστορικόν του χωρίου Ριζώματα και τα θαύματα του πολιούχου αυτού Αγίου Αθανασίου, Ριζώματα 2008, 102 - 105.

Πορφύριος Προδρομίτης, Ο Πατροκοσμάς στα Πιέρια, Βέρροια 2017.

Παλιόκαστρος

Με τον Άγιο Αθανάσιο είναι συνδεδεμένο και ένα από τα επιβλητικότερα φυσικά μνημεία της περιοχής μας, ο Παλιόκαστρος. Όλος ο λόφος θεωρούνταν προστατευόμενος από τον Άγιο και κανείς δεν είχε το δικαίωμα να αφαιρέσει από αυτόν ούτε ένα κλαδάκι, με συχνές τις αναφορές στο διάβα των χρόνων για την παρέμβασή του σε όποιον πήγαινε να το παραβλέψει. Το γεγονός αυτό συνέβαλλε καθοριστικά στην προστασία της χλωρίδας της περιοχής, με αποτέλεσμα να έχουμε το σπάνιο φαινόμενο της ύπαρξης πουρναριών μεγάλου ύψους (πολλά ξεπερνούν τα 15 μ.) και μεγάλης ηλικίας. Αυτός είναι και ο λόγος που η περιοχή έχει χαρακτηρισθεί από το Υπουργείο Γεωργίας ως «Μνημείο της Φύσης» και αποτελεί σημείο ενδιαφέροντος για τους δασοπόνους.

Πρόσφατα, δίπλα από το υπαίθριο θεατράκι, τοποθετήθηκε ναΐδριο, αφιερωμένο στον Άγιο Αθανάσιο.